Home ԴԱՍԸՆԹԱՑՆԵՐ Պրանայամա

Պրանայամա` շնչառության արվեստ

 

Պրանայաման շնչառության արվեստ է: Շնչառության միջոցով իրականացվում է կենսական էներգիայի (պրանայի) ուղղորդում և կառավարում։ Պրանայաման օգնում է պահպանել արյան մաքրությունը, արյունն էլ իր հերթին հանդարտ վիճակում է պահում նյարդային համակարգը, գլխուղեղը, ողնուղեղը, սրտի մկանները՝ բարձրացնելով դրանց աշխատունակությունը։ Պրանայաման հզորացնում է մարդուն, բարձրացնում է նրա կենսունակությունը, դիմադրողականությունը, ընկալողունակությունը և լավացնում հիշողությունը։

 

Պրանայաման ներառում է մեթոդներ, որոնք սովորեցնում են կառավարել շնչառությունը և մարդու մոտ առաջացնում կրքերի ու զգացմունքների վերահսկման, տիրապետման զգացողություն, ունակություն:

Պրանայաման ոչ միայն նպաստում է օրգանիզմի երիտասարդացմանը, այլ նաև երկարացնում է կյանքը։ Յոգերը ստեղծել և մշակել են շնչառության բազմաթիվ եղանակներ, որոնք սնում և ամրացնում են մարմինը:

Ոչ ճիշտ շնչառության հետևանքով առաջանում են բազմաթիվ մտավոր և ֆիզիկական խանգարումներ:

Պրանայաման սովորելու համար անհրաժեշտ է իմանալ մի քանի դրույթներ.

  1. Պրանայամայի վարժությունները պետք է կատարել ուսուցչի հսկողությամբ:
  2. Պրանայամա կատարելիս պետք է հասկանալ, որ ամբողջ շնչառական ցիկլը ղեկավարվում է մարդու գիտակցության կողմից: Միևնույն ժամանակ գիտակցությունը պետք է լինի հանգիստ և չլարված, զգացող, ընկալող ու հետևողական: Այն պետք է կառավարի/վերահսկի և հետևի շնչառության ամբողջ ընթացքը:
  3. Պրանայամա կատարելու համար պետք է գիտենալ մուդրաների և բանդհաների դերի մասին:
  4. Պրանայամա պետք է կատարել բնության գրկում, մաքուր օդում:
  5. Պետք է կատարվի միայն դատարկ ստամոքսով:

 

Մուդրա` սանսկրիտ լեզվով բառ է, որը թարգմանաբար նշանակում է կնիք կամ կողպեք: Մուդրաները մարմնի, ձեռքերի և մատների համապատասխան դիրքեր/կոմբինացիաներ են, որոնք պահում են մարմնի մուտքերը: Մուդրաները մատների կոմբինացիաների/դիրքերի օգնությամբ ազդեցություն են ունենում ներքին օրգանների վրա, բուժում և կազդուրում մարմինը:

 

Բանդհա` նշանակում է կախվածություն, միացում, բռնվածք:

Պրանայամայում կենսական էներգիան` պրանան, համեմատվում է էլեկտրական հոսանքի հետ, իսկ մարմինը` էլեկտրակայանի: Էլեկտրակայանը պետք է լինի սարքին, որպեսզի էներգիայի հոսքը և ուղորդումը լինեն անխափան: Հակառակ դեպքում կվնասվեն նադիները և առողջությունը:

Պրանայամա կատարելիս հարկավոր է պահպանել որոշակի նախապայմաններ.

·   Փակել աչքերը, /սակայն թարթիչները չսեղմել/, ներքին հայացքը ուղղորդել դեպի սիրտը: Երբ ներքին հայացքն ուղղորդվում է դեպի ներս, ավելի հասկանալի են դառնում ներսում տեղի ունեցող պրոցեսները:

·        Աչքերը բացել Ոչ հաճախակի` մարմնի դիրքը ստուգելու և ուղղելու համար:

·   Լսողությունը պետք է դարձնել ավելի զգայուն և կենտրոնանալ շնչի ու արտաշնչի ժամանակ առաջացող ներքին թրթիռների վրա:

·        Կենտրոնանալ մաշկի զգացողության վրա, քանի որ մաշկի միջոցով մարմնից հեռանում են բոլոր վնասակար նյութերը:

·        Կիրառել բանդհաները, որպեսզի կենսական էներգիայի անիմաստ կորուստ չլինի, էներգիան անխափան հոսի մարմնում և անվտանգ ուղղորդվի դեպի մարմնի համապատասխան օրգանները/մասերը:

Նախքան շնչառական վարժություներին անցնելը մենք  կներկայացնենք ու կբացատրենք մի քանի կարևոր բանդհաներ, առանց որոնց չի կարելի կատարել պարանայամա: Հակառակ դեպքում  մարմնում տեղի կունենան այնպիսի գործընթացներ, որոնց արդյունքում կվնասվի նյարդային համակարգը: Ճիշտ կատարելու դեպքում  կհասնեք մեծ արդյունքների և շատ հիվանդություններից կազատվեք:

 

Ջալանդհարա բանդհա` բառացի նշանակում է ցանց, օղակ

Կատարման կարգը

1.      Նստեք սիթասանա (ծալապատիկ): Ընդունեք այնպիսի հարմար կեցվածք, որ մարմնի դիրքը լինի համաչափ, ողնաշարը և գլուխը՝ ուղիղ,  կրծքավանդակը բացված կամ պարզապես նստեք աթոռին: Մարմինը պահեք առանց լարվածության, կրծքավանդակը` փոքր-ինչ բարձր:

2.      Առանց պարանոցի մկանները լարելու, հանգիստ, լեզուն հպած քիմքին գլուխը կախեք ներքև այնպես, որ ծնոտը դիպչի կրծքավանդակի վերին հատվածին: Այս դիրքում չի կարելի կոկորդը սեղմել, գլուխը թեքել:

3.      Ծնոտը, արվահյուսակը, պորտը պետք է լինեն մեկ ուղիղ գծի վրա: Այս դիրքում ամբողջ մարմինը պահեք թուլացած և հանգիստ` սկսած ճակատից և դեմքի մկաններից մինչև պարանոցը, ուսերը, կրծքավանդակը, որովայնը, կոնքը և ոտքերը:

Այս վարժության կատարման շնորհիվ մաքրվում են շնչուղիները` հիմնականում քթանցքները, կարգավորվում է արյան և պրանայի անխափան աշխատանքը սրտում և մարմնում, էնդոկրին գեղձերում, որոնք գտնվում են պարանոցային հատվածում` հիմնականում վահանագեղձը, և գլխում:

Ջալանդհարա բանդհան հանգստացնում է մարդու մտավոր էությունը: Բացի այդ, Ջալանդհարա բանդհայի շնորհիվ չեն խառնվում իրար տաք և սառը էներգիաները: Եթե պրանայաման կատարվի առանց այս վարժության, ապա սրտում, գլխում, ականջներում և աչքերում միանգամից բարձր ճնշում կառաջանա, որը կարող է բերել սրտխառնոցի ու գլխապտույտի:

 

Ուդիյանա բանդհա` բառացի նշանակում է թռիչք

Այս վարժության շնորհիվ ստիպում ենք պրանային վեր բարձրանալ որովայնի ստորին հատվածից դեպի գլուխը: Որովայնի հատվածում գտնվող դիաֆրագման միգուցե ստոծանին ձգվում է վեր` դեպի կրծքավանդակը` իր հետ միաժամանակ վեր բարձրացնելով և ողնաշարին սեղմելով որովայնի հատվածում գտնվող ներքին օրգանները:

Սկզբնական շրջանում այս վարժությունը կատարեք կանգնած, իսկ յուրացնելուց հետո` նստած և պրանայամայի ժամանակ:

     Կատարման կարգը

1.      Ընդունեք տադասանա դիրքը, այնուհետև ոտքերը հեռացրեք ուսերի լայնության և թեթևակի ծալեք ծնկները:

2.      Ձեռքերը իջեցրեք և դրեք ազդրերին` ծնկներից մի քիչ վերև:

3.      Գլուխը կախեք ներքև` համարյա թե ստանալով Ջալանդհարա բանդհայի դիրքը:

4.      Խորը շունչ քաշեք և արագ, ուժգին արտաշնչելով` օդը ամբողջովին դուրս մղեք թոքերից:

5.      Պահելով շունչը` կոնքի և որովայնի հատվածը, ինչպես նաև այդ հատվածում գտնվող բոլոր ներքին օրգանները վեր բարձրացրեք և սեղմեք ողնաշարին: Դրանից հետո վեր ձգեք ողնաշարը` գոտկատեղի և կրծքավանդակի միջին հատվածում: Բոլոր օրգանները պահեք վերևում և ողնաշարին սեղմված: Բոլոր կողմերից որովայնը տարեք ետ` դեպի ողնաշարը, և վեր: ՈՒղղեք մեջքը, գլուխը առանց վեր բարձրացնելու` միևնույն ժամանակ չթուլացնելով ներքին օրգանները: Այս դիրքը պահեք 10-15 վայրկյան, /հետագայում տևողությունը կարող եք ավելացնել/:

6.      Սկզբում թուլացրեք կոնքի մկանները, հետո աստիճանաբար որովայնը և մարմինը բերեք իր հիմնական դիրքին: Առանց գլուխը վեր բարձրացնելու` հանգիստ կատարեք շունչ և ապա արտաշնչեք: Եթե ծնոտը ժամանակից շուտ վեր բարձրացվի, ապա միանգամից լարվածություն կզգացվի ճակատի և սրտի հատվածում: Մի քանի անգամ շնչառություն կատարելուց և հանդարտվելուց հետո վարժությունը կրկնեք 4 առավելագույնը 6 անգամ:

7.      Այս վարժությունը սկզբնական շրջանում պետք է կատարել ուսուցչի հսկողության ներքո:

 

 

Մի քանի կարևոր ցուցումներ.

  1. Վարժությունը պետք է կատարվի միայն դատարկ ստամոքսով:
  2. Միայն օդի դուրս գալուց հետո պետք է կատարվի որովայնի ետ և վեր ձգումը:
  3. Չի կարելի շունչ կատարել, եթե ամբողջովին չի թուլացել և նախկին դիրքին վերադարձել Ձեր որովայնը:

 

 

Դրական ազդեցությունը.

Պարբերաբար կիրառելու դեպքում դանդաղում է մարմնի ծերացման գործընթացը, մարզվում են դիաֆրագմաները, ներքին և սեռական օրգանները, մերսվում է սրտամկանը, ինչի շնորհիվ կարգավորվում է սրտի աշխատանքը, որովայնի հատվածում գտնվող ներքին օրգաների և մարսողական համակարգի ֆունկցիոնալ գործունեությունը:

 

Մուլա բանդհա` նշանակում է արմատ, հիմք

Այս վարժության ժամանակ մարզվում է կոնքի ստորին հատվածը, շեքը և սեռական օրգաները, առաջանում է ստորին պոմպի զգացողություն ու մարզում:

Կատարման կարգը.

  1. Նստած կամ կանգնած դիրքից պորտի ուղղությամբ ձգեք և վեր բարձրացրեք շեքը, սեռական օրգանները և հետանցքը:
  2. Մի քանի վայրկյան (6-9 վայրկյան) պահելուց հետո թուլացրեք այդ հատվածը և կենտրոնացեք շեքում առաջացած ջերմության զգացողության վրա:
  3. Մի քանի վայրկյան հանգստանալուց հետո վարժությունը կրկնել 4-6 անգամ:
  4. Այս վարժությունը կարելի է կատարել շնչից հետո շունչը պահած վիճակում, ինչպես նաև արտաշնչելուց հետո շունչը պահած վիճակում:

 

Շնչառության արվեստը

Պուռակա նշանակում է շունչ, Ռեչագա արտաշունչ և Կումբակհա շնչապահում:

 

Լրիվ շնչառություն

Շունչ

1.      Նստեք աթոռին կամ սիթասանա և կատարեք  Ջալանդհարա բանդհա:

2.      Միտքը կենտրոնացրեք սրտի և պորտի մեջտեղում:

3.      Այս դիրքում մի քանի վայրկյան մնալուց հետո սկսում ենք հանգիստ, և հանդարտ  շնչել քթով` միևնույն ժամանակ միտքը կենտրոնացնելով պորտի շրջանում:

4.      Աստիճանաբար լայնացնելով կրծքավանդակը, զգալով օդի/թթվածնի հոսքը, առանց շնչառությունը ընդհատելու` օդը/թթվածինը աստիճանաբար ուղղորդեք ներքևից վերև` լցնելով որովայնը, թոքերի ստորին, միջին և վերին հատվածները:

5.       Շնչառության ժամանակ մտքով ուղեկցեք և զգացեք, թե ինչպես է օդը/թթվածինը աստիճանաբար լցվում Ձեր մարմնի մեջ:

6.      Ասվածին զուգընթաց աստիճանաբար լայնացրեք կողերը և կրծքավանդակի վերին հատվածը:

7.      Շնչառությունը կատարեք սահուն և փափուկ:

8.      Շնչառության ժամանակ ուսերի բարձրանալը վկայում է լարվածության մասին, հետևաբար ուսերը թուլացրեք և իջեցրեք ներքև:

 

Պետք է առաջանա այնպիսի զգացողություն, ինչպես հողի վրա լցված ջրի ներծծման ժամանակ: Պրանան աստիճանաբար պետք է ներծծվի  թոքերի և մարմնի ամենահեռավոր անկյունները:

 

Մի քանի կարևոր ցուցումներ.

 

  1. Աչքերը պահեք փակ և հանգիստ վիճակում, իսկ ներքին տեսողությունը` ակտիվ:
  2. Լեզուն թեթևակի հպեք քիմքին` առանց դիպչելու ատամներին:
  3. Կոկորդը պահեք թուլացած և հանգիստ:
  4.  Շնչի ժամանակ աչքերը անկախ ձեզանից կարող են վեր բարձրանալ. խուսափեք դրանից:
  5. Ուշադրությամբ հետևեք, որ ականջները, դեմքի մկանները, ճակատը և մաշկը լինեն թուլացած:

 

Շնչելը կարելի է նմանեցնել աստիճանաբար ջրով լցվող կուժին:

 

Արտաշունչ.

  1. Արտաշունչը սկսեք  շնչից անմիջապես հետո:
  2. Արտաշունչը կատարեք շատ հանգիստ և սահուն` աստիճաբար թուլացնելով կրծքավանդակի վերին հատվածը, որից հետո` միջին հատվածը և վերջում` որովայնը:
  3. Թույլ տվեք, որ օգտագործված օդը շատ սահուն դուրս մղվի մարմնից:

 

Լրիվ շնչառության ժամանակ շունչն ու արտաշունչը պետք է կատարել հաջորդաբար և չլարված վիճակում` չթողնելով, որ շնչառության ընթացքը ընդհատվի: Սկզբնական շրջանում այս վարժությունը պետք է կատարել  5-10 րոպե: Լավ կլինի, որ այն կատարեք առավոտյան կամ երեկոյան` արևածագի կամ մայրամուտի ժամանակ, կամ դրանցից առաջ: Կարելի է կատարել նաև կանգնած, նստած, իսկ յուրացնելուց հետո` շարժման ժամանակ:

 

Շնչապահում

Շնչապահումը լինում է երկու տիպի`

  1. Շնչապահում շնչի և արտաշնչի միջև:
  2. Շնչապահում արտաշնչի և ներշնչելու միջև:
 

Powered by InterMedia Inc.